Nie Warszawa. Słubice.

Gdybyś miał zgadywać, gdzie w Polsce cudzoziemcy stanowią największy odsetek pracujących, pewnie wymieniłbyś Warszawę, Wrocław, może Kraków. Odpowiedź brzmi: powiat słubicki. 20,5% wszystkich pracujących tam osób to cudzoziemcy. Na kolejnych miejscach znalazły się powiat pruszkowski i Świnoujście — oba po 18,1%. Warszawa? Dopiero dwunasta. 14,5%.

To nie jest błąd w danych. To sygnał, którego wiele firm i samorządów jeszcze nie odczytało.

Mapa, która zaskoczyła

Pod koniec 2025 roku w Polsce aktywnych zawodowo było 1,14 miliona cudzoziemców — 6,9% ogółu pracujących. Dominują Ukraińcy (67,6%), za nimi Białorusini (10,4%), a w dalszej kolejności Gruzini, Hindusi, Kolumbijczycy i Filipińczycy. Rynek stał się wielonarodowy nie tylko ilościowo, ale i strukturalnie.

Dane GUS pokazują jednak coś, czego nie widać w nagłówkach: geografia zatrudnienia cudzoziemców coraz wyraźniej wykracza poza wielkie aglomeracje. Powiaty słubicki, pruszkowski, oławski, kępiński, świebodziński — to nie są przypadkowe punkty na mapie. To miejsca z konkretną specjalizacją gospodarczą: logistyka przygraniczna, magazyny, przetwórstwo, produkcja. Rynki, które nie mają luksusu czekania na kandydata z lokalnym adresem zameldowania.

Liczby bezwzględne nadal faworyzują największe województwa — mazowieckie (275 tys.), dolnośląskie (133 tys.), wielkopolskie (122 tys.) — ale to udziały procentowe mówią więcej o tym, jak głęboko cudzoziemcy weszli w lokalną tkankę rynku pracy.

Głód jako motor

Dlaczego powiaty, a nie metropolie? Odpowiedź jest prozaiczna: bo tam bardziej bolało.

W dużych miastach rynek pracy jest głębszy, rotacja wyższa, a pracodawcy mają więcej opcji. W powiecie kępińskim czy świebodzińskim zakład produkcyjny zatrudniający kilkaset osób to często jeden z dwóch największych pracodawców w okolicy. Kiedy brakuje rąk do pracy, nie ma czasu na ideologiczne rozterki — trzeba rekrutować tam, gdzie są kandydaci.

To właśnie napędza rozproszenie. Nie programy integracyjne, nie polityka migracyjna, nie unijne dyrektywy. Głód rynkowy. Firmy w mniejszych ośrodkach nauczyły się szybciej i z większą konieczności zarządzać zróżnicowanym zespołem, bo nie miały alternatywy.

Ekspertka Grupy Progres cytowana w raporcie zauważa, że w mniejszych miejscowościach cudzoziemcy często szybciej znajdują zatrudnienie odpowiadające ich kompetencjom. To paradoks — przy mniejszej ofercie rynkowej, ale większej desperacji pracodawcy, dopasowanie bywa lepsze niż w metropolii, gdzie migrant ląduje w magazynie, bo pierwsza agencja pracy tak zaproponowała.

Rozproszenie ma cenę

Do tej pory powiatowy pracodawca musiał rozwiązać prosty problem: znaleźć pracownika i nauczyć go obsługi maszyny. Teraz musi rozwiązać problem złożony: znaleźć pracownika, porozumieć się z nim w obcym języku, pomóc mu z legalizacją pobytu, zapewnić zakwaterowanie i jakoś utrzymać go na tyle długo, żeby zwrócił się koszt wdrożenia.

Metropolie przechodziły przez to wcześniej. Mają wydziały do spraw cudzoziemców w urzędach, organizacje pozarządowe z pomocą prawną, sieci nieformalnego wsparcia, szkoły z doświadczeniem w klasach wielonarodowych. Powiat słubicki czy kępiński buduje te zasoby teraz — w biegu, przy pełnym obłożeniu produkcji.

Z badania Grupy Progres wynika, że cudzoziemcy jako główne bariery wskazują koszty życia (37%), barierę językową (34%) i brak bliskich (32%). Co piąty ma problemy z legalizacją pobytu. To nie są problemy, które rozwiązuje pracodawca — ale to on pierwszy odczuwa ich konsekwencje, gdy pracownik nie przychodzi po trzech miesiącach, bo procedura wizowa się przeciągnęła albo znalazł kolegów w Niemczech.

Punkt tranzytowy z ambicjami

Jest jeszcze jeden wymiar tej geografii, który warto mieć w głowie. Polska — zarówno dla Ukraińców, jak i pracowników z dalszych kierunków — coraz częściej pełni rolę pierwszego przystanku, nie docelowego miejsca. Jak zaznacza Grupa Progres, motywacje migracyjne stają się bardziej złożone: Polska bywa miejscem legalizacji pobytu i startem do dalszych planów związanych z Europą Zachodnią.

Dla pracodawcy w Pruszkowie czy Słubicach oznacza to realną rotację — nie wynikającą z niezadowolenia, ale z logiki migracyjnej trasy. Nie każdego da się zatrzymać. Można natomiast zbudować środowisko, w którym warto zostać dłużej niż rok — albo wrócić po epizodzie w Holandii.

Rozproszenie cudzoziemców po polskiej mapie pracy to dobra wiadomość dla gospodarki. Mówi, że lokalne rynki są żywe i zdolne do absorpcji nowych pracowników. Ale jednocześnie to rachunek wystawiony na przyszłość — za infrastrukturę integracyjną, której małe ośrodki jeszcze w większości nie mają. Metropolie płaciły go przez ostatnią dekadę. Teraz kolej na powiaty.

I lepiej, żeby zaczęły liczyć wcześniej niż za późno.